Tenslotte kwam ook voor mij de tijd om verder te gaan. Kirgizië is een land van bergen, maar anders dan in Tadzjikistan is er geen groot plateau om ontspannen overheen te rijden. Wie de kaart erbij pakt ziet een land dat van west naar oost wordt doorsneden door een reeks bergruggen. Mijn plan was om van de Tadzjiekse grens naar de Kazakse grens te rijden en weer terug, wat betekende dat ik ze stuk voor stuk zou moeten oversteken.

Dat plan liep al vrij snel in de soep bij de eerste bergkam, niet ver ten noorden van Osh. Daar kwam ik er versneld achter dat op je plaats van bestemming komen hier wat anders werkt dan gewend. Het vereist allereerst het compleet loslaten van het geïnternaliseerde gemak van de navigatieapp. Dit wonder der techniek leidde me namelijk over een spiksplinternieuwe weg, wat mijn vertrouwen in Silicon Valley tijdelijk herstelde, om me vervolgens zonder enige schaamte bij een onafgebouwde tunnel te dumpen. Om de bergen heen rijden had gekund, maar dat zou meerdere dagen duren en me over een route leiden die ik voor de terugweg wilde bewaren. Bovendien geef ik me niet zo makkelijk gewonnen, een eigenschap die op papier als doorzettingsvermogen bekendstaat, maar in de praktijk vaker als stommigheid wordt ervaren.

Ik zag nog een andere route op de kaart, eentje die een kloof leek te volgen naar de andere kant, maar ook die expeditie liep spaak. Kennelijk was het slechts een tijdelijk pad, ooit aangelegd om ergens eerder deze eeuw een elektriciteitsverbinding tot stand te brengen. Het kostte me een volle dag om tot die conclusie te komen bij gebrek aan betrouwbare navigatie. Wanneer je er niet onderdoor en ook niet doorheen kunt, rest er uiteindelijk maar één optie: eroverheen. Er liep een onverharde pas over de bergen, maar in Osh was me al verteld dat die recent was afgesloten wegens sneeuwval. Het was pas eind september, maar de natuur hanteert hier duidelijk andere spelregels.

De weersvoorspelling zag er echter gunstiger uit voor de komende dagen en ik besloot af te wachten. In het dorpje aan de voet van de pas klopte ik aan bij een homestay, waar een ontzettend lieve en gastvrije familie me met open armen ontving. Vrijwel direct na aankomst verschenen de borden op tafel en zaten we aan de meest uitgebreide lunch die ik sinds Turkije heb gehad.

Daar moet wel bij gezegd worden dat “we” uitsluitend refereert naar de vader en ik. In de meer afgelegen delen van deze regio, en dan met name daar waar de bevolking grotendeels Oezbeeks is, is het nog steeds gebruikelijk dat de mannen en vrouwen apart eten. Ik blijf dat raar vinden, zeker omdat het hier betekende dat wij alle maaltijden in de woonkamer nuttigden, terwijl de vrouw en haar dochters ergens in een hoekje van de keuken, tussen het koken en afwassen door, hun eten naar binnen werkten. Op commando van de vader kwamen zij dan het eten naar ons brengen. Ik vond daar wel wat van en heb een paar keer voorzichtig het balletje opgegooid of de vrouwen zich niet aan wilden sluiten, maar het balletje werd consequent niet gevangen.

Ondanks dat ik keer op keer en in ieder land vrijwel uitsluitend met vriendelijkheid ben ontvangen, gebeurt het onvermijdelijk dat je je af en toe in een dergelijke positie bevindt waar je je niet helemaal prettig bij voelt. Dit zit hem dan vaak in hoe mensen omgaan met de natuur, met dieren of met elkaar dat in jouw ogen volstrekt onaanvaardbaar is. Eerlijk gezegd heb ik nog steeds geen goede manier gevonden om daarmee om te gaan. Het voelt verkeerd om niets te zeggen, en soms denk ik zelfs dat het kan helpen als een buitenstaander laat merken ergens van te schrikken. Aan het eind van de dag ben ik echter te gast in een andere cultuur. Meestal kies ik daarom voor een zijdelingse opmerking, maar laat ik het verder daarbij. Oordeel zelf.

Overigens was de vader wel een sympathieke en bovenal interessante kerel. In de Sovjettijd, waar hij nu met evidente nostalgie op terugkeek, had hij in het leger gediend en was hij tot de val van de muur in de DDR gestationeerd geweest. Zo goed en kwaad als dat ging met Google Translate vertelde hij me verhalen over dit compleet andere leven, terwijl ik ondertussen geduldig wachtte tot de pas zou heropenen. Hij had bovendien een uitstekende oplossing voor al dat wachten in de vorm van een schijnbaar oneindige aanwas aan Russisch geheugenverlies. Hoe dan ook aanzienlijke smaakvoller dan het goedkope spul dat mij op mijn achttiende ooit de bijnaam Kaarsebraker heeft opgeleverd.

Na twee dagen klaarde de lucht op en besloot ik een poging te wagen. Ik was het dorp nog niet uit toen ik twee langeafstandsfietsers de pas af zag komen. Dat leek me een perfecte bron van informatie over de omstandigheden daarboven, maar het bleek dat zij diezelfde ochtend ook vanuit hier waren vertrokken en hun poging inmiddels hadden opgegeven. Slecht nieuws, want fietsers die je hier tegenkomt zijn over het algemeen uit bijzonder taai hout gesneden. Ze vertelden dat het eerste deel van de pas was veranderd in één grote modderbende die ze onmogelijk doorkwamen.

De oorzaak was een Chinees megaproject, iets wat je in Centraal-Azië vaker tegenkomt. In dit geval ging het om de aanleg van een treintunnel die uiteindelijk China met het Midden-Oosten moet verbinden. Honderden graafmachines bulderden door de vallei. Als vijftig kilo wegende fietsen al niet door de modder komen, beloofde dat weinig goeds voor Dragan, die ongeveer vijf keer dat gewicht op de weegschaal brengt.

Het was inderdaad een modderig geheel, maar tot mijn verrassing bleken mijn banden breed genoeg om niet weg te zakken. Natuurlijk was elk profiel, en daarmee elke vorm van grip, binnen no-time verdwenen, maar met mijn laarzen op de grond functioneerden mijn voeten als provisorische ski’s. Zo kwamen we er als een soort mens-machine-hybride sneeuwscooter verrassend goed doorheen. Hoe hoger ik kwam, hoe spectaculairder het werd. Af en toe modder, af en toe een riviertje en zelfs af en toe wat sneeuw. Ook daar bleek de sneeuwscootertechniek uitstekend te werken. Het deed me denken aan hoe ik ruim een jaar eerder in Nieuw-Zeeland door de sneeuw reed, wat eigenlijk lastiger was. Sneeuw op asfalt is wat dat betreft gladder dan sneeuw op onverharde ondergrond.

Ik had urenlang geen mens gezien tot ik vlak bij de top een medemotorreiziger tegenkwam: een vrolijke dertiger onderweg van Zuid-Korea naar Europa. We stonden een tijd zwijgend naar het uitzicht te staren, waar ogenschijnlijk geen vlak stukje land te ontdekken viel. Het mooiste moment kwam echter pas bovenop de pas. Ik reed langs een afgrond toen twee gigantische roofvogels omhoog stegen en een tijdje op gelijke hoogte naast me bleven vliegen. Het bleken steenarenden te zijn. In Europa een relatieve zeldzaamheid, maar hier een vertrouwd gezicht in de bergen. Ze spelen een grote rol in de Kirgizische cultuur via de adelaarsjacht. Hoewel van de bijbehorende nomadische levensstijl tegenwoordig weinig meer over is, geldt het nog altijd als een bron van nationale trots en wordt het als sport uiterst serieus genomen.

De honderd kilometer lange pas had me het grootste deel van de dag gekost en ik hield het in het eerstvolgende dorp voor gezien. Niet in de laatste plaats omdat ik had gelezen over een appartementje dat je hier zou kunnen huren. Na weken in hostels en homestays te hebben doorgebracht had ik wel oren naar een beetje ruimte voor mezelf. Bij aankomst bleek de kermis frisjes te zijn geweest want het appartement was onvindbaar.

Ik stond in een willekeurige woonwijk en werd zoals gebruikelijk direct omsingeld door een grote groep jonge jongens. Een politieagente, de moeder van één van hen, vroeg hoe ik hier in hemelsnaam terecht was gekomen. Ik legde uit dat het appartement dat ik zocht niet meer bleek te bestaan en liet geloof ik vallen dat ik eigenlijk wel behoefte had aan een plekje voor mezelf. Ze begon direct te bellen en binnen een kwartiertje bleek er iemand te zijn die haar appartement voor een nachtje wilde verhuren. Geregeld! Het was het zoveelste bewijs voor de belangrijkste les die ik deze reis tot nu toe heb geleerd: het komt wel goed.